چکیده:
نتهای متغیر از مشخصات مُدالِ گوشههای پردهگردان در دستگاههای موسیقی ایرانی هستند. این گوشهها نقش مهمی در ساختار دستگاهها دارند. دراینزمینه سؤال اصلی، چراییِ ایجاد نتهای متغیر و بهتبع آن کارکرد آنها در دستگاه مربوطه است. در این پژوهش دستگاه همایون از ردیف میرزاعبدالله با نتنگاری داریوش طلایی برای مطالعه انتخاب شده است. روش پژوهش، از نوع توصیفی- تحلیلی و براساس یک قاعده و چند تعریف پیشنهادی توسط نگارنده است. مبانی نظری این قاعده برگرفته از بحث اسباب تنافر است که در موسیقی قدیم جهت تشکیل ادوار ملایم استفاده میشده است. دراینراستا پس از تعریف یک گام پایه برای دستگاه همایون، نغمات «مجرد» و «نیمهمجرد» با توجه به وجود یا عدموجود بُعد ذیالاربع یا همان چهارم درست میان نغمات گام مشخص شدند. بعدازاین تعاریف، گوشههای دستگاه همایون بررسی شدند.
هدف از این تحقیق، یافتن روابط پردههای متغیر در دستگاه موردمطالعه براساس دیدگاههای نظریِ برگرفته از پیشینه موسیقی ایرانی است. نتایج بهدستآمده از تحلیل گوشهها، تطابق بالایی میان تغییر پردهها و عدموجود بُعد ذیالاربع میان نغمات گام پایه را نشان میدهد. درواقع پردههای متغیر، در جهت رفع فقدان این فاصله در گام پایه، ایجاد شده و جهت حرکتشان نیز با تعریف نتهای مجرد و نیمهمجرد مرتبط است.
واژگان کلیدی
ردیف میرزاعبدالله، دستگاه همایون، اسباب تنافر، گوشههای پردهگردان، نتهای متغیر
Study of changing notes root and functions in dastgah Homayun from radif of Mirza-Abdollah (transcribed by Dariush Talai)
Siavash Sahabi
Abstract:
The classical Persian music is based on dastgah system. “Dastgahs” and “avazes” comprise radif. A dastgah is a multimodal and interconnected collection of some musical parts named gushe. This music system has been developing during Ghajar realm. In analysis of radif subjects, different factors consider as the modal characters. Three of them are more characteristic: gamut or scale of the mode, functional notes and melodic progressions. The “changing notes” (moteghaiier) are in the functional notes category which can present modal character of a gushe. There has been no account of evident that theorizes occurring of these notes by researchers, yet. Thus, in this article the main question is about the cause and function of them in dastgah Homayun from radif of Mirza-Abdolla. For dealing with this subject, it is necessary to employ a systematic method. This method is recourse to some text of treatise belonged to Systematist School period. With presupposition of continuity of the concept about dissonance factors, a procedure developed by author in this article. This dissonance factors, quadruple criteria, was proposed by Safi al-Din, with title of “asbab-e tanafor”. In this topic, one of the most important items is perfect forth interval. This element has gotten very various uses in theoretical opinions of Systematist School. The noted interval also used in the mentioned method. Therefore, the first step was definition of basic scale for dastgah Homayun. After that, the perfect forth interval were inspected between all notes of this scale. The notes that have no perfect forth intervallic relation with the other notes of the basic scale in treble and bass directions was named “unattached” and which have this relation just in on direction was named “semi-unattached”. In this way the second, third and sixth notes of Homayun scale are unattached and the fifth and seventh are semi-unattached. With regard to these definitions, the gushes of dastgah Homayun analyzed. The analysis was on the bases of scores that Dariush Talai has transcribed from NurAli Borumand revision of radif of Mirza-Abdollah. The conclusion shows a convincing congruence in the absence of perfect forth interval between the scale notes and the changing notes in gushes. The complexity of analysis comes from coincident functionality of different events in melodies, and so the affection of a changing notes in successive and non-successive modulated gushes. On the other hand, picking up the perfect forth interval merely, helped to recognize the direction of movements of the changing notes. Actually, this case is in accordance with absence of the perfect forth interval in basic scale. In this situation, either the unattached and semi-unattached notes, themself moves or the counterpart moves to eliminate the absence of perfect forth interval. With finding out the relationship of changing notes and the basic scale of dastgah Homayun, anyone could attribute these changings to coalescence of the dastgah as multi-modal corpus. Finally, with studies the other radifs and dastgahs, the information about this gender of music will be increase, hence there will be more option to develop the music compositions on the base of Persian music essence.
Keywords: Radif of Mirza-Abdollah, dastgah Homayun, dissonance factors, modulated gushe, changing notes.
نویسنده: سیاوش سحابی
منتشر شده در دوره 12، شماره 27 از نشریه علمی-پژوهشی نامه، هنرهای نمایشی و موسیقی (http://dam.journal.art.ac.ir/article_1065.html)
برای دانلود کامل این مقاله لطفاً به کانال تلگرامی آموزشگاه موسیقی سیاوش به آدرس t.me/siavashacademy مراجعه فرمایید.