معرفی گونه های موسیقی ایرانی (پیش درآمد، چهار مضراب، تصنیف، رنگ)
پیش درآمد گونه ای کلاسیک، سازی (اما در بسیاری از اوقات دارای متیف های عروضی و قابل تلفیق با کلام)، متریک (در بسیاری از اوقات در میزان بندی شش چهار) و از پیش ساخته شده است و غالباً تندا یا تمپوی آن از پایین ترین تنداها در موسیقی کلاسیک ایران (معمولاً در محدوده لارگو تا آندانته) است که به مدهای مهم دستگاه اشاره می کند و در آغاز یک برنامه ی موسیقی نواخته می شود.
نکته: اگر قطعه ای با مشخصات بالا کوتاه باشد و یک یا دو مد را در بربگیرد، به آن «مقدمه» می گویند.
چهار مضراب گونه ای سازی (معمولاً با هجای کوتاه پی در پی و بدون متیف های عروضی و غیر قابل تلفیق با کلام) و متریک و معمولاً کلاسیک است که طی یک فرآیند آهنگسازی – گاه از پیش و گاه بداهتاٌ – بر روی یک پایه (در بسیاری از اوقات در میزان بندی شش هشت یا شش شانزده) ساخته می شود. چهارمضراب گاه چند مدی، اما در بسیاری از اوقات تک مدی است؛ ممکن است در جای جای یک برنامه موسیقی نواخته شود و معمولاً تندترین قطعات موسیقی کلاسیک ایران (گاه تا محدوده پرِستو) در این گونه است.
تصنیف گونه ای آوازی (با کلام)، متریک و از پیش ساخته شده است و هم در موسیقی کلاسیک ( غالباً در این حالت چند مدی و با اشعار به اصطلاح فاخر) و هم مردمی (غالباً تک مدی و با شعر عامیانه) رایج است.
تفاوت کاروعمل و تصنیف در بداهه بودن کار و عمل است.
تفاوت سرود (به معنای متاخر و معاصر آن) و تصنیف در وزنِ عمدتاٌ مارش گونه ی سرود است؛ یعنی سرود جزو سنت موسیقی کلاسیک ایرانی نیست، هر چند در آن مدها و سازهای ایرانی به کار رود.
رِنگ (به مفهوم اخص آن پس از مشروطه) گونه ای سازی (اما در بسیاری از اوقات دارای متیف های عروضی و قابل تلفیق با کلام) و متریک و معمولاً از پیش ساخته شده است که در پایان برنامه نواخته می شود و در بیشتر آنها الگویی ریتمیک، معروف به « شیر مادر»، می توان یافت (شکل 1).
رنگ معمولاً دارای تندای میانه (غالباً در محدوده آندانته و مُدِراتو) و، با وجود کوتاهی، غالباٌ دو مدی (شامل مد مبنا و مد اولیه) است و هم در موسیقی کلاسیک و هم در موسیقی مرئمی (فلکلریک شهری) رایج و به ویژه در گذشته با رقص (معمولاً نوع شهری آن) همراه بوده است.
منبع: فصلنامه موسیقی ماهور، شماره 74
بابک خضرائی